(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

महाभारत का अरयण्क पर्व – Mahabharat Aranyak Parv in Hindi


॥ श्रीः ॥
3.108. अध्यायः 108
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
दिलीपसुतेन भगीरथेन धरणीतलावतरणाय गङ्गांप्रति तपश्चरणम् ॥ 1 ॥ तथा धरणीतलमवतरन्त्या गङ्गाया वेगाधारणाय तदाज्ञया तपसा शंकरतोषणम् ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

लोमश उवाच। 3-108-0x(2057)(20265)
स तु राजा महेष्वासश्चक्रवर्ती महारथः।
बभूव सर्वलोकस् मनोनयननन्दनः ॥ 3-108-1(20266)
स शुश्राव महाबाहुः कपिलेन महात्मना।
पितॄणआं निधनं घोरमप्राप्तिं त्रिदिवस्य च ॥ 3-108-2(20267)
स राज्यं सचिवे न्यस्य हृदयेन विदूयता।
जगाम हिमवत्पार्श्वं तपस्तप्तुं नरेश्वरः ॥ 3-108-3(20268)
आरिराधयिषुर्गङ्गां तपसा दग्धकिल्विषः।
सोऽपश्यत नर्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम् ॥ 3-108-4(20269)
शृङ्गैर्बहुविधाकारैर्धातुमद्भिरलंकृतम्।
पवनालम्बिभिर्मेघैः परिपिक्तं समन्ततः ॥ 3-108-5(20270)
नदीकुञ्जनितम्बैश्च सोदकैरुपशोभितम्।
गुहाकन्दरसंलीनसिंहव्याघ्रनिषेवितम् ॥ 3-108-6(20271)
शकुनैश्च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर्विविधा गिरः।
भृङ्गराजैस्तथा हंसैर्दात्यूहैर्जलकुक्कुटैः ॥ 3-108-7(20272)
मयूरैः शतपत्रैश्च जीवंजीवककोकिलैः।
चकोरैरसितापाङ्गैस्तथा पुत्रप्रियैरपि ॥ 3-108-8(20273)
जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश्च संकुलम्।
सारसानां च मधुरैर्व्याहृतैः समलंकृतम् ॥ 3-108-9(20274)
किन्नरैरप्सरोभिश्च निषेवितशिलातलम्।
दिग्वारणविषाणाग्रैः समन्ताद्धृष्टपादपम् ॥ 3-108-10(20275)
विद्याधरानुचरितं नानारत्नसमाकुलम्।
विषोल्वणैर्भुजङ्गैश्च दीप्ताजिह्वैर्निषेवितम् ॥ 3-108-11(20276)
क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिद्रजतसंनिभम्।
क्वचिदञ्जनपुञ्जाभं हिमवनतमुपागमत् ॥ 3-108-12(20277)
स तु तत्रनरश्रेष्ठस्तपो घोरं समाश्रितः।
फलमूलाम्बुसंभक्षः सहस्रपरिवत्सरान् ॥ 3-108-13(20278)
संवत्सरसहस्रे तु गते दिव्ये महानदी।
दर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम् ॥ 3-108-14(20279)
गङ्गोवाच। 3-108-15x(2058)
किमिच्छसि महाराज म्तः किंच ददानि ते।
तद्ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस्तव ॥ 3-108-15(20280)
एवमुक्तः प्रत्युवाच राजा हैमवतीं नदीम्।
`तदा भगीरथो राजन्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः'।
पितामहा मे वरदे कपिलेन महानदि ॥ 3-108-16(20281)
अन्वेषमाणास्तुरगं नीता वैवस्वतक्षयम्।
षष्टिस्तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम् ॥ 3-108-17(20282)
कपिलं देवमासाद्य क्षणेन निधनं गताः।
तेषामेवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यते ॥ 3-108-18(20283)
यावत्तानि शरीराणि त्वं जलैर्नाभिषिञ्चसि।
तावत्तेषां गतिर्नास्ति सागराणां महानदि ॥ 3-108-19(20284)
स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन्सगरात्मजान्।
तेषामर्थेऽभियाचामि त्वामहं वै महानदि ॥ 3-108-20(20285)
लोमश उवाच। 3-108-21x(2059)
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृता।
भगीरथमिदं वाक्यं सुप्रीता समभाषत ॥ 3-108-21(20286)
करिष्यामि माहाराज वचस्ते नात्र संशयः।
वेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम् ॥ 3-108-22(20287)
न शक्तस्त्रिषु लोकेषु कश्चिद्धारयितुं नृप।
अन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात् ॥ 3-108-23(20288)
तं तोषय रमहाबाहो तपसा वरदं हरम्।
स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यति ॥ 3-108-24(20289)
स करिष्यति ते रकामं पितॄणां हितकाम्यया।
`तपसाऽऽराधितः शंभुर्भगर्वाँल्लोकभावनः' ॥ 3-108-25(20290)
एतच्छ्रुत्वा ततो राजन्महाराजो भगीरथः।
कैलासं पर्वतं गत्वा तोषयामास शंकरम् ॥ 3-108-26(20291)
ततस्तेन समागम्य कालयोगेन केनचित्।
`गह्गावतरणं राजन्नयाचत महीपतिः ॥ 3-108-27(20292)
अगृह्णाच्च वरं तस्माद्गङ्गाया धारणे नृप।
स्वर्गे वासं समुद्दिश् पितॄणां स नरोत्तमः ॥ 3-108-28(20293)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि अष्टाधिकशततमोऽध्यायः ॥ 108 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-108-22 गगनाच्च्युतं यथा भवति तथा पतन्त्याः। गगनाद्भुवमिति झ. पाठः ॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.